Even naar de winkel. Een korte rit. Een vertrouwde weg. En toch gebeuren veel fietsongevallen net op die momenten. Waarom een fietshelm levens kan redden, legt onze neurochirurg dr. Sven Bamps uit.
Naar aanleiding van de Dag van de Fietshelm – een jaarlijks initiatief van de Hersenletselliga vzw – zetten we samen met het lokaal bestuur Sint-Truiden, de lokale politie Sint-Truiden - Gingelom - Nieuwerkerken en de Hersenletselliga vzw extra in op sensibilisering rond fietsveiligheid.
We spraken met dokter Sven Bamps, neurochirurg in het Sint-Trudo Ziekenhuis, over de risico’s, de impact van een val en het belang van het dragen van een fietshelm.
Stijgen de fietsongevallen bij senioren?
Dokter, kan je ons wat meer vertellen over de statistieken? Zijn er meer fietsongevallen met senioren en wat is de neurochirurgische ervaring over de ernst van de blessures?
Wij zien het aantal ongevallen bij de 65-plussers licht toenemen door een toegenomen mobiliteit van de senioren. Bewegen, en dus ook fietsen, is gezond en moet zeker gestimuleerd worden, maar moet ook zo veilig mogelijk gebeuren.
Statistisch is het aantal ongevallen ongeveer met 8% toegenomen op tien jaar tijd (2014-2023 als referentieperiode cfr. www.vias. be). Dit is niet zo spectaculair. Het totaal aantal fietsongevallen is echter wel gestegen, met de sterkste stijging in de elektrische fietsgroep in vergelijking met de klassieke fietsgroep.
Dit is niet zo verwonderlijk. Senioren traden bij het gebruik van de elektrische fiets dadelijk op als ‘early adopters’. De kleinere inspanning wordt bij hun als groot voordeel beschouwd, zodat ze langere fietstochten kunnen maken. Hierdoor krijg je een selectie waarbij de meest fysiek kwetsbare personen (senioren) de neiging hebben om fietsen te kopen met meer trapondersteuning, meer vermogen, meer gewicht...en dus meer risico.
Wij zien de ernst van de letsels ook wel toenemen door een toename in elektrisch fietsverkeer en een minder goede fietservaring - ‘fietskennis’. Hierbij zien we vaak ‘acute’ letsels: acuut subdurale of epidurale bloeding. Deze hebben vaak een desastreuze impact, vergen een uitgebreide neurochirurgische ingreep en gaan gepaard met een langdurige ziekenhuis- en revalidatieopname. Verder zien we dat ook beperkte hersentraumata weken later zware gevolgen kunnen hebben. Dit vergt vaak ook een neurochirurgische ingreep, maar is minder desastreus dan een acuut letsel.
Maar... elke bloeding is er een te veel.
In welke mate maakt een fietshelm het verschil?
In welke mate kan het dragen van een fietshelm het verschil maken in het letsel dokter?
De helm vangt de eerste klap op en verdeelt de impact. Nieuwe fietshelmen werken volgen het ‘MIPS’-principe: Multidirectional Impact Protection System. Dit dient om, naast de lineaire, ook de ‘rotationele’ bewegingen te verminderen van het hoofd en de hersenen bij trauma, wat leidt tot een vermindering van de schade in het brein. Bij dit soort helmen is er een extra ‘liner’ in de helm ingewerkt zodat het hoofd ± 10-15 mm kan ‘meebewegen’ in de helm bij een impact. Zo is er geen ‘abrupte’ stop en is er minder risico op multiple hits. (zie volgende vraag)
Wat gebeurt er in je hoofd bij een val zonder helm??
Kan je in eenvoudige taal uitleggen wat er precies in het hoofd gebeurt bij een val of klap zonder helm?
Bij een hersentrauma is er enerzijds de directe (lineaire) impact van het trauma, maar anderzijds ook nog de indirecte impact door de fysische wet van de ‘traagheid of de inertie’. Zo ontstaat er eigenlijk een ‘multiple hit’. Met lineaire en rotationele componenten.
Het principe:
- De hersenen drijven in hersenvocht in de harde schedel. Bij een abrupte stop (de eerste ‘hit’ - bijvoorbeeld een impact of slag op het hoofd) stopt de harde schedel dadelijk, maar blijven de hersenen door hun traagheid of inertie in de oorspronkelijke richting bewegen.
- De hersenen botsen dan tegen de schedel aan de binnenzijde en krijgen ook een ‘hit’ (de volgende ‘hit’) en slaan vaak achteraan terug hetgeen leidt tot nog een ‘hit’.
- Verder is er naast de lineaire beweging ook nog een rotationele beweging. Zo ontstaat een ‘shearing’ waarbij zenuwvezels en soms ook bloedvaten diep in het brein kunnen scheuren.
Waarom is een fietshelm ook belangrijk voor ervaren fietsers?
Veel senioren zeggen: "Ik fiets al 50 jaar zonder helm en ben nog nooit gevallen." Waarom zou de helm voor hen nu plots wel belangrijk zijn, ook voor korte, vertrouwde ritjes?
Een ongeval is snel gebeurd en er is geen reden meer om geen helm te dragen! Een helm is hip, sexy en trendy!
Bovendien hebben senioren meer kans op ongevallen door:
- vermindering van gezichts- en gehoorvermogen
- reflexafname
- vermindering in evenwicht, spierkracht…
Natuurlijk spelen ook andere factoren mee, zoals de toestand van de wegen...
Is er een verschil tussen een val met een gewone fiets versus een elektrische fiets?
Bij een elektrische fiets zien we door de snelheid en het gebrek aan fietservaring frequenter zwaardere letsels. Naast zenuwstelselletsels (hoofd - wervelzuil) zien we ook vaker letsels aan romp, ledematen en dergelijke.
Wat is de belangrijkste boodschap die je wil meegeven?
Wat wil je als arts aan je medeburgers en senioren meegeven over fietsen en veiligheid?
Zet 'm op!
Neurochirurgie. Neurologie. Fysische geneeskunde. We vormen één team voor jouw brein. Maar bescherm je brein - want zelfs onze beste zorg kan een ongeval niet ongedaan maken...
Meer weten?
Dr. Sven Bamps geeft een lezing over het belang van het dragen van een fietshelm.
Kom naar onze lezing en ontdek hoe je jezelf kan beschermen.
Na afloop kan je, als je wil, je fietsvaardigheid testen op het fietsbehendigheidsparcours in de binnentuin van het ziekenhuis, ingericht door de lokale politie Sint-Truiden-Gingelom-Nieuwerkerken.
- 2 april 2026 - 15.00 tot 17.00 uur
- Campus Rummenweg, langs Sint-Trudo Ziekenhuis
- Gratis, mits inschrijving. Schrijf je in via: sint-trudo.be/events
